บทความ ศึกท่าดินแดง

หลังสงคราม๙ทัพพระเจ้าปดุงต้องการล้างอายที่พ่ายแพ้ รัชกาลที๑ทรงเห็นภัยอันตรายจึงมีราชโองการให้พระยาเสือออกรับศึก

พระยาเสือเคลื่อนพลมาประชุมทัพที่ลาดหญ้า มีพระบัณฑูรให้สร้างค่ายหลวงเป็นศูนย์บัญชาการส่งกองมอญอาสาฯ ในสังกัดพระยามหาโยธา-เจ่ง ไปยับยั้งทัพพม่าที่ด่านกรามช้าง ทัพผสมสาย ๔ ที่มาเป็นทัพหน้าคือกองพันเมียนหวุ่น ผ่านด่านพระเจดีย์และท่ากระดานถึงกรามช้างแล้ว ได้ตลุมบอนกับกองมอญอาสา จนตีด่านแตกและเดินทัพรุดหน้ามาถึงค่ายหลวงพระยาเสือที่ตั้งศูนย์บัญชาการรอต้อนรับมาหลายวันแล้ว
เมียนหวุ่น-แม่ทัพ ๔ สั่งลงหลักปักค่ายเผชิญหน้าพระยาเสือ เมหวุ่นแม่ทัพ ๕ ก็ตั้งค่ายต่อเนื่องเป็นแนวรบถัดไป พระยาเสือสุรสีห์หยั่งเชิงแม่ทัพ ๔ ด้วยการตีหักค่าย แต่ทหารพม่ากำลังฮึกเหิมเพราะตีกรามช้างเพิ่งแตกพ่าย จึงยิงปืนใหญ่จากค่ายอย่างคึกคะนอง ฝ่ายพระยาเสือจึงเกิดแนวคิดปรับปรุงลูกกระสุนปืนใหญ่ จากเคยใช้ดินระเบิดในสงครามสมัยกรุงธนบุรี เปลี่ยนเป็นท่อนไม้จากป่าเมืองกาญจฯ์ เลือกเฉพาะท่อนที่น้ำหนักเหมาะสม ปลายท่อนพันด้วยผ้าชุบน้ำมัน เมื่อสั่งยิงจุดไฟเป็นลูกกระสุน “หัวรบพลังเพลิง” อานุภาพแม้ไม่รุนแรงเหมือนดินระเบิด แต่ไปตกหลังคาค่าย ก็ทำให้ฝ่ายพม่าต้องโกลาหลในการ “ดับ” ลูกกระสุนมหาประลัยกันจ้าละหวั่น ต้องพักรบปรับยุทธวิธี บีบให้ทัพ ๖-๗ และ ๘ ที่ตามมาต้องตั้งค่ายตามแนวเขา สองราชบุตรตั้งเรียงกันที่ท่าดินแดงและสามสบ ทัพหลวงข้ามด่านพระเจดีย์ได้แค่บางส่วน
พ.ศ. ๒๓๒๘ กรมพระราชวังบวรเจ้า พระชนม์ ๔๒ แล้วในปีนั้น ประสบการณ์ศึกตั้งแต่เสียกรุงจนถึงวันนี้ จากตำแหน่งพระมหามนตรีจนโปรดเกล้าฯ เป็น “พระยาเสือ” สองแคว กรำศึกมาแล้ว ๑๖ สมรภูมิในแผ่นดินธนบุรี บัดนี้พระองค์ทรงเป็นมหาอุปราชสำเร็จราชการแผ่นดินครึ่งหนึ่ง การปกป้องขอบขัณฑสีมาอาณาประชาราษฎร์ จึงเป็นพระราชภาระที่ต้องเอาพระชนม์ชีพเข้าแลก ทรงเริ่มยุทธศาสตร์แรกด้วยการตั้งหน่วยจรยุทธ์ ๕๐๐ พระยาสีหราชฯ พระยาท้ายน้ำ และพระยาเพชรบุรี เป็นหัวหน้าชุดปฏิบัติการคุมกำลังไปซุ่มสกัด และโจมตีกองลำเลียงเสบียงที่ช่องแคบพุไคร้ลำแควไทรโยค พระยาทั้ง ๓ ปฏิบัติการได้ผลแต่ถอดใจภายหลังยังผลให้พม่าเข้ามาเปิดศึกยิงถล่มศูนย์บัญชาการ สืบสวนสอบสวนแล้วทั้งสามท่านทำงานหย่อนประสิทธิภาพจริง จึงมีพระราชบัณฑูรตัดหัวทันที แล้วใส่ชะลอมมาถวายเสียบประจานหน้าค่ายมิให้เป็นเยี่ยงอย่างแก่กองทัพ
พร้อมกับถือโอกาสเขย่าขวัญทหารด้วยการทำครกและสากใหญ่ไว้ในศูนย์ฯ ๓ สำรับ ประกาศต่อกรมกองว่าใครทำศึกอ่อนแอถอยหนีข้าศึก ให้จับมัดลงครกแล้วโขลกจนกระดูกกรอบ จากนั้นมีพระบัณฑูรให้พระองค์เจ้าขุนเณร (หลาน-ลูกพี่ชาย) เป็นหัวหน้าสานต่อปฎิบัติการจรยุทธ์นี้ โดยทรงกำชับถึงผลได้เสียที่จะชี้ขาดการแพ้-ชนะ พระองค์เจ้าขุนเณรคุมกำลัง ๑,๐๐๐ ไปสมทบหน่วยเดิมซุ่มโจมตีกองลำเลียงได้อย่างมีประสิทธิภาพ จับได้ทั้งเชลยและพาหนะศึกเครื่องยุทธภัณ์ทั้งดาบ ปืนคาบศิลาและกระสุนดินดำ ที่สำคัญได้เสบียงอาหาร มาเลี้ยงค่ายหลวงฟรีๆ


ยุทธศาสตร์ที่ ๒ มีพระบัณฑูรให้แบ่งกำลังพลเป็นหน่วยย่อย หลบลอดจากค่ายหลวงกลางดึกให้รอดพ้นสายตาพม่า ไปซุ่มนอนเก็บแรงนอกค่าย เช้าจึงแปรขบวนถือธงทิวเข้าค่ายให้ข้าศึกเห็นชัดจากไหล่เขา สลับกันไปมาเช่นนี้ทุกคืนวัน หน่วยสอดแนมพม่าเริ่มแปลกใจและรู้สึกว่าค่ายหลวงมีกำลังสนับสนุนทุกวัน เกิดอาการครั่นคร้ามทั่วทั้งค่าย


สถานการณ์แนวหน้ารายงานว่ากองทหารมอญสวามิภักดิ์ ในบังคับพระมหาโยธา-เจ่ง ที่แตกพ่ายจากกรามช้างได้เข้าร่วมกับหน่วยจู่โจม ๑๕๐ สังกัดขุนรัตนาวุธ วางแผนปฏิบัติการซุ่มโจมตีและสกัดกำลังพลจากค่ายสองราชบุตร ทำให้ค่ายท่าดินแดงและสามสบไม่แน่ใจว่าหน่วยจู่โจมนี้เป็นกองย่อยอิสระหรือรับคำสั่งค่ายหลวงลาดหญ้า ขณะทีมพลีชีพ ๕๐ นาย สังกัดขุนรัตนาวุธเช่นกัน แทรกซึมไปถึงเมืองท่า ก่อวินาศกรรมทำลายเส้นทางลำเลียงที่ลำน้ำกษัตริย์อย่างเป็นระบบ สร้างความปั่นป่วนในทัพพม่า ชะลอการตั้งรับของค่ายหลวงให้เตรียมพร้อม ส่วนข่าวที่ทัพหลวงพระเจ้าปดุงได้รับคือการลำเลียงเสบียงไปไม่ถึงทัพหน้า และอาหารบางส่วนไปตกศูนย์บัญชาการพระยาเสือ จอมบดีโบดอพญาเริ่มเห็นปัญหาในจุดนี้ ยังไม่ได้มีพระบรมราชโองการ สายข่าวจากแม่ทัพ ๔ ก็เข้าเฝ้าขอถวาย “นวัตกรรมใหม่” ที่เก็บตกจากค่ายให้ทอดพระเนตร
เสนาธิการค่ายหลวงที่กำลังรณรงค์ศึกต่างได้เห็น “นวัตกรรมใหม่” ชิ้นนี้ และมีคำกราบบังคมทูลว่าไทยนำลูกกระสุนแบบนี้ มาใช้ในการศึก จะทำให้ทัพเราเสียเปรียบอย่างมาก เพราะหากไม้ไม่หมดป่า ฝ่ายไทยก็ผลิตกระสุนได้ทุกวัน เมื่อขุนรัตนาวุธ ปฏิบัติการจรยุทธ์และก่อวินาศกรรมได้ผลเกินคาด ก็ถอนกำลังคืนค่ายหลวงเพื่อรายงานความคืบหน้า แต่ได้สวนทางกับฝ่ายพม่าจนเกิดตะลุมบอนแบบประชิดตัว หน่วยจู่โจมถือดาบทะลวงฟันประจันบานอย่างดุเดือดเข้มแข็ง ท่านขุน-ผู้บังคับการโดนรุมและพลาดท่าเสียข้อมือขวาให้คมดาบพม่า ทหารในสังกัดเข้าช่วยเหลือกันตัวเข้าค่าย ขุนรัตนาฯ ด้วยหัวใจที่รักชาติมากกว่าคำพูด นิ้วมือซ้ายจุ่มเลือดจากข้อมือขวาสะบัดตัวหนังสือบนผ้าปูเตียงว่า “จงรักษาลาดหญ้าไว้ด้วยเลือดและชีวิต”


กรมพระราชวังบวรฯ ทรงสังเกตเห็นว่าทัพพม่าอยู่ในภาวะ “ขาดเสบียง” ทหารอ่อนล้าโรยกำลัง อีกทั้งทหารพม่ารู้แล้วว่าจอมพลบัญชาการค่ายหลวงนี้คืออดีตผู้สำเร็จราชการเมืองสองแควที่ขุนพลเฒ่าอะแซฯ เคยสดุดีมาแล้ว กอปรกับความหิวโหยแและอ่อนแรง จึงระส่ำระสายทั่วค่าย สมเด็จกรมพระราชวังบวรมหาสุรสิงหนาทจึงมีพระบัณฑูรเฉียบขาด ให้ทุกหน่วยโจมตีทุกค่ายอย่างพร้อมเพรียง ทหารปืนใหญ่ให้ระดมยิงสนับสนุน ใช้เวลาแค่เช้าจรดเย็นค่ายพม่าก็ยับเยิน ฉากประจัญบานในสมรภูมิลาดหญ้าพงศาวดารพม่าบันทึกไว้อย่างอดสูว่า “เมื่อไทยตีค่ายพม่าแตกที่แนวรบทุ่งลาดหญ้านั้น ทหารพม่ากำลังอดอยากอิดโรย ถูกฆ่าตายและจับเป็นเชลยทั้งนายและไพร่พล ประมาณ ๒,๐๐๐ คน”



เมื่อจอมบดีโพธิพญา ทรงทราบความอดอยากในแนวหน้า และจุดบกพร่องในการกระจายทัพ จึงมีพระบรมราชโองการถอยเพื่อรักษากำลังพล แต่คำสั่งจากค่ายหลวงมาถึงเมื่อสายเสียแล้ว ม้าเร็วจากค่ายพระยาเสือแจ้งข่าวด่วนนี้ถึงด่านบ่องตี้และเขางู-ราชบุรี เจ้าพระยาธรรมมา-บุญรอด และพระยายมราช จึงเปลี่ยนวิกฤติจากตั้งรับเป็นโจมตีตะลุมบอนจนทัพพม่าล่าถอยถึงทวาย


พระยาเสือนำกำลังบางส่วนคืนนคร เข้าถวายรายงานพระบรมเชษฐาธิราช และกำหนดยุทธศาสตร์แผนสองทันที ฉลองชัยได้ ๑ สัปดาห์ ก็จัดกระบวนทัพใหม่ล่องใต้สู่ชุมพร ส่วนทัพหลวงพระบรมเชษฐาขึ้นเหนือไปสนับสนุนกำลังรบที่ปากพิง ชุมนุมทัพที่นครสวรรค์ รับสั่งให้กรมหลวงอนุรักษ์ไปสมทบพระยาพระคลังเข้าโจมตีพม่าที่ปากพิงตั้งแต่เช้าจนค่ำ ทหารพม่าแตกพ่ายตกแม่น้ำน่านตายหลายร้อย ส่วนกองกำลังเจ้าฟ้ากรมหลวงจักรเจษฎา ให้ขึ้นเหนือตามตีไปถึงลำปาง


ฉากบัญชาการของแม่ทัพ ๓ หวุ่นคะยี-ผู้สำเร็จราชการแห่งตองอู หลังประชุมทัพที่เชียงแสนก็เคลื่อนพลผ่านนครพิงค์เชียงใหม่ถึงลำปาง จึงปะทะกองกำลังพระยากาวิละ ต่างรณรงค์ศึกทั้งสองฝ่ายอย่างดุเดือด ทัพตองอูไม่อาจตีหักค่ายจึงได้แต่วางกำลังล้อมลำปางไว้เดือนเศษ ก็ปะทะกับกองกำลังกรมหลวงจักรเจษฎา พระยากาวิละรู้ข่าวทัพหนุนก็ตีกระหนาบขยี้ทัพตองอูจนแตกหนีถึงเชียงแสน พระยาเสือยกทัพบก-ทัพเรือถึงชุมพร มีพระบัณฑูรให้พระยากลาโหม พระยาจ่าแสนยากร นำกำลังไปตีพม่าที่ไชยาและนครศรีธรรมราช เมื่อมีชัยชนะจึงเคลื่นพลไปประทับที่นครฯ ขณะนั้นหัวเมืองมลายู ตั้งข้อแข็งเมืองตั้งแต่คราวเสียอยุธยา พระองค์จึงส่งหนังสือไปยังพระยาปัตตานี พระยาปัตตานีแข็งข้อจึงมีพระบัณฑูรให้เข้าโจมตี เมื่อได้เมืองปัตตานีแล้ว ให้นำปืนใหญ่ชื่อพระยาปัตตานีกลับมากรุงเทพฯ ด้วย เมื่อปัตตานีพ่าย เจ้าเมืองไทรบุรี-ตรังกานู-กลันตัน รีบแต่งทูตถือต้นไม้ทองต้นไม้เงินมาถวายพระยาเสือที่สงขลา ขอสวามิภักดิ์เป็นข้าขอบขัณฑสีมา กรุงเทพมหานครตั้งแต่นั้นมา


บทสรุปของสงครามครั้งยิ่งใหญ่นี้ เป็นขวัญและกำลังใจให้ทหารไทยเลิกเกรงกลัวพม่า และสมรภูมิท่าดินแดงในปีต่อมา ซึ่งพระเจ้าปดุงทรงหวังจะล้างความอัปยศ ทัพผสมวังหลวง-วังหน้า ใช้ยุทธศาสตร์เคลื่อนกำลังมาดักรอที่ชายแดน เมื่อทัพพม่าเข้าสู่จุดยุทธศาตร์ ราชนาวีไทยในสังกัดพระบรมนาถบพิตร ก็เปิดศึกจากท่าดินแดงไปบรรจบทหารราบวังหน้า ที่ตีกระหนาบมาจากสามสบ ด้วยพระราชโองการและพระบัณฑูรเฉียบขาดของ ๒ ล้นเกล้าฯ ทัพผสมสองวังใช้เวลา ๓ วันกับ ๓ คืน ก็ชนะเด็ดขาดทั้งด้านกำลังและจิตใจ


การพ่ายซ้ำสองของพระเจ้าปดุง ทำให้เสนาธิการเริ่มตระหนักถึงนักรบไทย ศึก ๙ ทัพ พม่ามีกำลังมากกว่าก็จริงแต่พ่ายเพราะขาดเสบียงและอดอยาก โดยทักษะการรบแล้วยังกังขา แต่ศึกท่าดินแดงความเข้มแข็งของทหารไทย ได้พิสูจน์คุณค่าจนพม่าขาดความเชื่อมั่นในสมรภูมิต้องยุติความคิดก่อสงครามกับไทยที่สุด.......

ขอบคุณ
http://www.oknation.net/blog/print.php?id=181003

แผ่นดินนี้แลกด้วยชีวิตของบรรพชนแผ่นดินไทยทุกตารางนิ้ว ที่เราเหยียบลงไป แทรกซ้อนกลบฝังร่างของวีรบุรุษไทยของเหล่าทหารหาญ และชาวไทยทั้งปวงในอดีตมากมายสุดคณานับที่เสียสละ รักษาแผ่นดิน และสร้างชาติไทย ท่านเหล่านั้นมีกี่คนที่เรารู้จักชื่อของท่าน มีกี่คนที่มีพระนาม นามระบุไว้ในพงศาวดาร แต่ด้วย “ ความเป็นคนไทย ” ที่ฝังอยู่ในสายเลือดและวิญญาณของท่านเหล่านั้น ท่านจึงทำหน้าที่รักษาแผ่นดินด้วย “ ความภูมิใจที่ได้เกิดมาเป็นคนไทย ” แผ่นดินไทยจึง ยั่งยืนปรากฏเด่นสง่าบนแผนที่โลกตราบเท่าทุกวันนี้ และแผ่นดินไทยผืนนี้ก็คือพินัยกรรมที่บรรพบุรุษไทย มอบให้เราชาวไทยเป็นสมบัติร่วมกันอยู่อาศัย ร่วมกันรักษา