คลิป ความเชือเกี่ยวพระแม่โพสพ

คำสั่ง

Share เว็บฝรั่ง
<a href="http://seedang.com/stories/19899">คลิป ความเชือเกี่ยวพระแม่โพสพ</a> <br /> หกด นำเรื่องดีมาอ่านกันครั <br /> <a href="http://seedang.com/stories/19899"><img src='http://seedang.com/images/image_na.gif' border='0' /></a> <br />

Share เว็บไทย
Exteen

บทความ เนื้อเรื่อง หรือ คำอธิบาย โดยละเอียด
สวัสดีค่ะน้าชาติ
ขอถามน้าชาติว่า พระแม่โพสพ กับ ขวัญข้าว มีความเกี่ยวข้องกันอย่างไรคะ
ลูกศิษย์ครูอึ่ง

ตอบ ลูกศิษย์ฯ


จากสถาบันไทยศึกษา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย อาจารย์สุกัญญา สุจฉายา อธิบายว่า คนไทยเชื่อว่าในต้นข้าวมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เรียกว่า ขวัญข้าว หรือ แม่โพสพ หรือ นางโคสบ สถิตอยู่ ความเชื่อเช่นนี้ปรากฏในคนไทกลุ่มอื่นๆ ที่ทำนาเป็นอาชีพหลักด้วย


มีภารกิจคือทำนุบำรุงรักษาต้นข้าวให้ออกรวง แข็งแรง ได้เมล็ดข้าวมากๆ เพื่อเป็นอาหารเลี้ยงพลโลก ขวัญข้าวหรือแม่โพสพจึงมีบุญคุณต่อมนุษย์


แม่ข้าวขี้น้อยใจ ถ้าปฏิบัติต่อแม่ไม่ดี ไม่เคารพ กระทำรุนแรง แม่ก็จะหนีจากไป ทำให้เกิดความอดอยากบนผืนพิภพ ตำราปลูกข้าวของไทยกล่าวว่า ...อันแม่พระโพสพนี้ขวัญอ่อนนักมักตกใจอย่าดูหมิ่น... คนไททุกกลุ่มมีประสบการณ์จากการดูหมิ่นแม่โพสพแล้วนางหนีจากไปปรากฏอยู่ในตำนานข้าวของตน


หากแบ่งตามโครงเรื่องของตำนาน สามารถแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มใหญ่ กลุ่มที่ 1 ตำนานที่มีโครงเรื่องประเภทข้าวถูกตี พบในกลุ่มไทดำ ไทขาว ลาวและไทยภาคอีสาน เล่ากันว่า แต่ก่อนเมล็ดข้าวมีขนาดใหญ่มากและจะบินเข้ามาในยุ้งเอง ชาวบ้านทำยุ้งข้าวรับไม่ทันจึงโกรธแล้วเอาไม้คานตีข้าวจนแตก ขวัญข้าวตกใจจึงหนีไป ทำให้เกิดภาวะแห้งแล้งอดอยากบนโลกมนุษย์ ต้องไปอ้อนวอนขอให้ขวัญข้าวกลับคืนมา


กลุ่มที่ 2 ตำนานที่มีโครงเรื่องประเภทขวัญข้าวน้อยใจพระพุทธเจ้า พบในกลุ่มไทลื้อ ไทใต้คง ไทยภาคกลางและภาคใต้ เล่ากันว่า แม่โพสพไม่ยอมไหว้พระพุทธเจ้าเพราะถือตัวว่าเกิดก่อนและมีบุญคุณเลี้ยงพระพุทธเจ้ามาทุกพระองค์ จึงหนีไปซ่อนเสียในถ้ำ โลกมนุษย์อดอยาก พระพุทธเจ้าให้คนไปตามและสอนมนุษย์ให้ไหว้แม่โพสพด้วยทุกครั้งเพื่อระลึกบุญคุณ เกิดเป็นประเพณีทำขวัญข้าว และธรรมเนียมไหว้ขอบคุณแม่โพสพทุกครั้งหลังอิ่มข้าว


ภาคกลางแถบสิงห์บุรี สุพรรณบุรี อ่างทอง อยุธยา พอตกเดือน 10 หลังออกพรรษา มีเทศน์มหาชาติแล้ว น้ำเจิ่งท้องทุ่ง ข้าวออกรวงอ่อน ลำต้นป่องกลาง เรียกว่า ข้าวกลัดหางปลาทู อุปมาเหมือนผู้หญิงตั้งท้องอ่อนๆ อยู่ในช่วงแพ้ท้อง ชาวบ้านซึ่งส่วนใหญ่เป็นหญิงจะพายเรือไปรับขวัญข้าว หรือไปเยี่ยมแม่โพสพ


เมื่อถึงกอข้าวที่ขึ้นงามที่สุดก็จะปักหลัก 1 หลัก นำชะลอมบรรจุหมาก พลูจีบ สีผึ้งป้ายใส่ใบตอง กระจก หวี แป้ง น้ำอบ กล้วย ส้ม อ้อยควั่น ให้แม่โพสพ โดยหวีใบข้าว พรมน้ำอบ พูดด้วยถ้อยคำไพเราะ แม่โพสี แม่โพสพ แม่นพดารา ไปอยู่ที่ต้นไร่ปลายนา ขอเชิญแม่มารับอ้อยกับส้ม ผูกชะลอมไว้กับหลัก ใช้ด้ายสามสี แดง ขาว เหลืองผูกคอชะลอม ที่ยอดหลักปักเฉลวสานจากไม้ไผ่มีธงชายสามสีที่ได้มาจากงานมหาชาติผูกติดเป็นเครื่องป้องกันอันตรายที่จะมาทำลายต้นข้าว การเอาอกเอาใจข้าวเปรียบเหมือนการเอาใจผู้หญิงท้อง หาของแต่งตัว ของเปรี้ยวๆ มาให้


การทำขวัญข้าวที่พบมากที่สุดในคนไทหลายกลุ่มคือหลังเกี่ยวข้าว นำข้าวไปกองที่ลานเพื่อนวดข้าวแล้วจะมีพิธีเชิญขวัญข้าวสู่ลาน เอาซังต้นข้าวผูกเป็นหุ่นแม่โพสพและเซ่นสังเวยขอความอุดมสมบูรณ์ของผลผลิต


มองผ่านพิธีกรรม จะเห็นความอ่อนโยนของคนในสังคมเกษตรกรรมที่ต้องพึ่งพาธรรมชาติ เพราะรู้ว่าเป็นส่วนหนึ่งของธรรมชาติ จึงอ่อนน้อมให้ธรรมชาติและเอาใจใส่กับทุกส่วนที่อยู่รอบข้าง ด้วยรู้ว่าทุกสิ่งต้องพึ่งพิงอาศัยซึ่งกันและกัน จึงไม่แข็งกร้าวและนึกว่าตนเก่งแต่ผู้เดียว